حذف نظام سهمیه‌بندی رانت‌زا به کمک بورس کالا

محمد صادق مفتح می گوید: نظام حواله ای که براساس آن، سهمیه مواد اولیه برای صنایع پایین دستی انتخاب می شد، منشا امضای طلایی و فساد بود که این امر با عرضه کالاها در بورس حذف شد. قائم مقام وزیر صنعت، معدن و تجارت افزود: با ورود کل محصولات در بورس کالا، واحدهای تولیدی به طور کامل نیاز خود را تامین و مازاد نیاز داخل بدون تشریفات به خارج از کشور صادر می شود.

_x000D_

به گزارش بورس و بانک و به نقل از وزارت صمت ؛ قیمت‌گذاری دستوری به نظر کارشناسان باعث خروج اقتصاد به ویژه بورس از چرخه تعادل و گسترش رانت و دلالی می‌شود، به همین دلیل، همواره مورد انتقاد فعالان اقتصادی قرار داشته است.

_x000D_

اگرچه سیاست قیمت‌گذاری دستوری با هدف متعادل کردن بازارها و جلوگیری از افزایش قیمت‌ها اجرا می‌شود، اما در عمل، باعث به هم ریختن نظام عرضه و تقاضا شده و زمینه رشد فعالیت نظام دلالی را فراهم می‌کند.

_x000D_

در سال‌های اخیر نیز موضوع قیمت‌گذاری دستوری مورد انتقاد کارشناسان قرار گرفته به طوری که بارها درخواست حذف قیمت گذاری دستوری از طرف فعالان اقتصادی مطرح شده بود که البته در اغلب دولت‌ها با بی‌اعتنایی با آن برخورد شده بود. اما در دولت سیزدهم، مسیر متفاوتی نسبت به این معضل اقتصادی در پیش گرفته شده به طوری که شاهد کمرنگ شدن قیمت‌گذاری دستوری در بخش‌های مختلف هستیم.

_x000D_

مخالفت با قیمت گذاری دستوری در دستور کار دولت سیزدهم است به طوری که وزیر امور اقتصادی و دارایی در اواخر مهرماه، همزمان با معرفی اعضای جدید شورای عالی بورس، در صفحه توئیتر خود اعلام کرد: برای حمایت از بازار سرمایه، توسعه نهادها، رفع انحصار، بهره‌گیری از ابزارهای جدید، تقویت بازار اولیه، مقابله با قیمت‌گذاری دستوری و جلوگیری از دخالت در قیمت سهام در دستور کار خواهد بود.

_x000D_

سید احسان خاندوزی وزیر امور اقتصاد و دارایی همچنین در اواسط آبان‌ ماه، در صحن مجلس و با ارائه برنامه وزارت اقتصاد برای توسعه بازار سرمایه، اظهار داشت: افزایش نقش بازار سرمایه در تأمین مالی تولید و متنوع کردن ابزارها و محصولات در کنار حذف قیمت‌گذاری‌های غیرضروری و سپردن موضوع قیمت‌گذاری به بخش رقابتی بورس کالا از جمله اهدافی است که دنبال می‌کنیم.

_x000D_

نمونه موفق سیاست حذف قیمت‌گذاری دستوری در دولت سیزدهم را می‌توان در لغو قیمت‌گذاری سیمان و عرضه کامل سیمان در بورس مشاهده کرد.

_x000D_

در نخستین روزهای فعالیت دولت جدید با ساماندهی بازار سیمان و شروع گسترده عرضه سیمان در بورس کالا، این سیاست، رنگ تحقق به خود گرفت که تداوم عرضه آن در این بازار منجر به خروج کامل این کالا از قیمت‌گذاری دستوری شد. افزایش قیمت سیمان در فصل تابستان تا بیش از ۱۰۰ هزار تومان در هر پاکت از جمله معضلاتی بود که صدای اعتراض استفاده کنندگان این محصول را بلند کرد و همین امر باعث شد تا وزارت صنعت، معدن و تجارت با هماهنگی وزارت اقتصاد، به منظور تنظیم قیمت این کالا در بازار اقدام به اصلاح زیرساخت ها و تلاش برای ورود هر چه زودتر این محصول به بورس کالا کند.

_x000D_

عرضه سیمان در بورس، موفقیت آمیز بود، به‌طوری که قیمت سیمان از هر کیسه ۱۰۰ هزار تومان به حدود ۲۵ هزار تومان کاهش پیدا کرد.

_x000D_

فعالان اقتصادی در ابتدا در موفقیت این سیاست تردید داشتند و معتقد بودند احتمال کاهش قیمت این محصول بعد از افزایش قیمت‌ها بعید است؛ اما گذشت زمان نشان داد که در صورت عزم دولت برای اجرای این سیاست، همه موانع برطرف می‌شود. به دنبال موفقیت طرح حذف قیمت گذاری دستوری از بازار سیمان و عرضه کامل آن در بورس کالا، دولت حذف قیمت‌گذاری دستوری از بازار فولاد را نیز در دستور کار قرار دارد.

_x000D_

عزم دولت سیزدهم در حذف قیمت‌گذاری دستوری در این خصوص قائم مقام وزیر صنعت، معدن و تجارت با تاکید بر اینکه دولت سیزدهم تاکنون اقدامات مهمی در راستای حذف قیمت گذاری دستوری انجام داده است، گفت: در اقدام نخست، قیمت سیمان که با وجود مشکلات قطعی برق در تابستان افزایش یافته بود با اتخاذ رویکرد غیر دستوری و ورود کل تولید کشور به بورس کالا و استقرار نظام عرضه و تقاضا با کاهش همراه شد.

_x000D_

«محمد صادق مفتح» اظهار داشت: در خصوص بازار فولاد هم همانند بازار سیمان با کاهش قیمت همراه بودیم که این امر تحت تاثیر عرضه محصولات در بورس کالا و حذف قیمت گذاری دستوری رخ داد.

_x000D_

وی افزود: نظام حواله ای که براساس آن، سهمیه مواد اولیه برای صنایع پایین دستی انتخاب می شد، منشا امضای طلایی و فساد بود که این امر با عرضه کالاها در بورس حذف شد. اکنون همه واحدهای تولیدی مصرف‌کننده، خارج از نظام سهمیه بندی، هر آنچه که نیاز داشته باشند را خرید خواهند کرد.

_x000D_

به گفته مفتح، اکنون سیمان و فولاد به طور کامل وارد بورس کالا شده‌اند و بخش اعظم محصولات پتروشیمی هم در بورس کالا معامله می شود و بقیه آن نیز با کمک وزارت نفت در بورس معامله خواهد شد.

_x000D_

وی تصریح کرد: ما معتقدیم شفاف ترین روش رساندن کالا به واحدهای تولیدی، بورس است و همه دنیا نسبت به این موضوع اعتقاد دارند و ما هم اکنون در حال استفاده از تجربیات کل دنیا هستیم و در همین مدت کوتاه نیز شاهد تعادل و کاهش قیمت ها در تقابل عرضه و تقاضا بوده ایم.

_x000D_

تامین کامل نیاز واحدهای تولیدی

_x000D_

قائم مقام وزیر صمت گفت: با ورود کل محصولات در بورس کالا، واحدهای تولیدی به طور کامل نیاز خود را تامین و مازاد نیاز داخل بدون تشریفات به خارج از کشور صادر می شود.

_x000D_

مفتح با بیان اینکه در اجرای طرح مذکور، کالاها به سه گروه بزرگ تقسیم می شود، افزود: در گروه نخست، محصولاتی هستند که مازاد دارند یعنی تولید مواد اولیه بیشتر از نیاز صنایع پایین دستی است؛ در این حالت بعد از اینکه همه تولیدکنندگان وارد بورس شدند و کالای مورد نیاز خود را خریداری کردند، مازاد آن براساس سیستم سامانه تجارت به گمرک منتقل می شود و آن شرکت می تواند اقدام به صادرات کند.

_x000D_

وی افزود: گروه دوم شامل کالاهایی می شود که تولید آنها معادل مصرف روزانه صنایع پایین دستی است که معاملات این محصولات نیز براساس آنچه که در بورس کشف قیمت می شود، انجام خواهد شد.

_x000D_

مفتح ادامه داد: گروه سوم نیز کالاهایی است که کمبود دارند، افرادی که تولید کننده هستند مکلف خواهند بود تا کمبودها را متناسب با نیاز صنایع پایین دستی، وارد کنند و به صورت عرضه تجمیعی با قیمت تلفیقی، عرضه در بورس داشته باشند، بنابراین با این شیوه، ۱۰۰ درصد نیاز داخل برآورده خواهد شد.

_x000D_

وی با بیان اینکه این برنامه دو هدف را دنبال می کند، اضافه کرد: نخست اینکه، همه نیاز صنایع پایین دستی تامین می شود و دوم اینکه، قیمت پایه این مواد به صورت دستوری نیست و در یک نظام عرضه و تقاضای کاملا شفاف در بورس کشف و معامله می شود.

_x000D_

خرید مواد اولیه از امروز برای آینده

_x000D_

مفتح در بخش پایانی این مصاحبه به کارکرد ابزارهای مالی بورس کالا اشاره کرد و گفت: در حال حاضر خریدهای آینده از سوی واحدهای تولیدی در بورس شروع شده است و عرضه کنندگان می توانند کالاهای ۶ ماه تا یکسال آینده خود را در بورس عرضه کنند؛ به این معنا که تولیدکنندگان می توانند از طریق خرید مواد اولیه در قرادادهای کشف پریمیوم برای تولید چند ماه آینده خود برنامه‌ریزی کرده و در آن ماه مشخص، مقدار ماده اولیه را بدون دغدغه تامین کنند.

_x000D_

قائم مقام وزیر صمت به تجربه خلع سلاح دلالان بازار سیمان اشاره کرد و گفت: در ابتدای کار دولت سیزدهم و در بحبوحه بحران بازار سیمان، کل سیمان کشور را در بورس کالا عرضه کردیم که پس از این اقدام، به سرعت قیمت کاهش یافت.

_x000D_

وی خاطر نشان کرد: وقتی کل بازار یک محصول در بستری شیشه ای و شفاف معامله شد، دلالان و بازارسازها و افرادی که با ایجاد کمبود کاذب، زمینه ساز افزایش قیمت بودند از طریق مکانیزم بازار سرمایه خلع سلاح شدند و همین امر باعث شد تا در ماه های ابتدایی فعالیت دولت سیزدهم قیمت سیمان از بحران خارج شود و شاهد روزهایی آرام در این بازار باشیم.