بیمه ها باید نقش فعالتری در کنترل دسترسی افراد به دارو داشته باشند

_x000D_

به گزارش بورس و بانک و به نقل از روابط عمومی سازمان بیمه سلامت ؛ دکتر محبوب اهری در خصوص ذخیره و اتلاف غیرضروری دارو در منزل به یافته های رساله تحصیلات تکمیلی انجام شده بر روی ۳۲۰ خانوار ساکن شهر تبریز در سال ۱۳۹۶ و همچنین مرور نظام مند و متاآنالیز وضعیت موجود و تجربیات جهانی اشاره کرد و افزود: بررسی ادبیات منتشر شده نشان می دهد، ذخیره و اتلاف دارو در تمام دنیا وجود دارد ولی در کشورهای با درآمد بالا به دلیل مدیریت مناسب به مراتب کمتر است.
وی با اشاره به اینکه بر اساس مطالعات انجام شده بالغ بر ۳۶۷ میلیارد تومان دارو در منازل خانوارهای ایرانی ذخیره شده که از این میزان ۱۴۴ میلیارد تومان ارزش داروهای اتلافی بوده است، گفت: بر اساس مطالعات انجام شده ۶۷ درصد خانوارهای مصاحبه شونده حداقل یک مورد داروی اتلافی داشتند. ۱۱ درصد از داروها بدون نسخه و ۸۹ درصد تجویزی بودند. به طور میانگین ۶۰ درصد داروهای تجویز شده و غیر نسخه ای اتلاف شده اند. ۶۵ درصد داروهای تهیه شده به صورت OTC، مجوز فروش نداشته اند یعنی ۱۵ درصد از داروهای منقضی شده، همچنان توسط خانواده ها مصرف می‌شود.
دانشیار اقتصاد سلامت دانشگاه علوم پزشکی تبریز گفت: به نظر می رسد، داروهای ذخیره شده تجویزی از الگوی بیماری های کشور تبعیت می کند اما عوامل دیگری وجود دارد که ذخیره غیرضروری و اتلاف دارو را افزایش داده و هزینه های قابل توجهی را به مردم، نظام سلامت و اقتصاد تحمیل می کند. بر اساس یک برآورد ساده، ۱۴۴ میلیارد تومان ارزش داروهای اتلافی بوده است که این مبلغ می توانست بهتر هزینه شود.
وی ادامه داد: فقط ۳۷ درصد خانوارهای مطالعه شده استاندارد ذخیره دارو را رعایت می کردند. حال اینکه ذخیره نامناسب دارو می تواند علاوه بر افزایش اتلاف دارو، پیامد مرگبار مسمومیت های کودکان و سالمندان را به همراه داشته باشد.
 دکتر محبوب اهری با اشاره به اینکه ۹۹ درصد خانوارها دارو را از طریق زباله و فاضلاب دفع می کنند، افزود: دفع دارو به این شیوه یعنی آلودگی آب و خاک و افزایش مقاومت دارویی و عوارض خطرناک مانند سرطان که به همین دلیل مقصد نهایی دارو نباید آب و خاک باشد.
وی تاکید کرد: مشکل دارو یک پدیده چند علتی است که ریشه در فرایندهای معیوب زنجیره تولید، توزیع، فروش و مصرف دارد. باید قبول کنیم مشکل در هر دو طرف عرضه و تقاضا وجود دارد و مسئولیت اجتماعی برای مدیریت این مساله آنچنان پررنگ نشده است. ارتقای دانش و سواد سلامت جامعه، بازنگری در عادتهای تجویز پزشکان، نظارت بر فروش دارو و ایجاد تعهد و پاسخگویی مناسب برای تولید و توزیع کنندگان ضروری به نظر می رسد.
عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی تبریز، درآمد، پوشش بیمه‌ای، بیماری‌های مزمن، جنسیت، تحصیلات و سن را از عوامل مؤثر بر ذخیره و اتلاف دارو دانست و افزود: عواملی مانند درآمد و شغل، دسترسی بیشتر به دارو و پزشک و عادت به مراجعه به پزشکان متعدد اتلاف دارو را حتی تا سه برابر نیز افزایش می دهد. بنابر این بیمه ها باید نقش فعالتری در کنترل دسترسی افراد از طریق قوانین و مقررات و حمایت از برنامه سطح بندی و پزشک خانواده ایفا کنند.
این پژوهشگر با ارایه شواهد جهانی از آلودگی آبهای سطحی توسط داروها دو راهکار برای مدیریت دفع داروهای خانوارها ارایه داد و گفت: اولین راهکار که فوریت زیست – محیطی،  سلامتی و انسانی محسوب می شود، جمع آوری داروهای رها شده از طریق پویش‌های همگانی و دفع بهداشتی آنها است. راهکار دوم ایجاد خط برگشت دارو (به داروخانه ها و مراکز سلامت معتمد) و دفع بهداشتی یا بازیافت آنها است.
وی بیان کرد: شواهد کافی مبنی بر وجود مشکل در زنجیره عرضه و مصرف دارو وجود دارد. تجویز نامناسب است، فروش بدون نسخه به راحتی صورت می گیرد. رفتار بیماران نیازمند بهبود است و ذخیره و دفع غیر استاندارد دارو آبستن پیامدهای خطرناک انسانی و زیست محیطی است. اینکه چرا داروهای نسخه ای به راحتی فروخته می شود، نیازمند پاسخگویی از طرف نهادهای مسئول است. شواهدی در این مطالعه نداریم که تضاد منافع تا چه اندازه در ایجاد و تشدید این مشکلات دخیل است. اما بررسی دقیق و عمیق  “تضاد منافع” و سهم آن در مشکلات بیان شده، ضروری و مورد پیشنهاد است.
دکتر محبوب اهری گفت: بسیاری از کشورها با مداخلات هوشمندانه مانند تغییر بسته بندی دارو، اندازه و دوره تجویز دارو توانسته اند میلیون ها دلار ذخیره کنند. به عنوان نقطه شروع  و یک مداخله زود بازده، نظارت بر فروش داروهای نسخه ای به ویژه آنتی بیوتیک ها می تواند هم پول و هم سلامتی را ذخیره کند. بیش از ۱۵ کشور توسعه یافته توانسته اند سیستم برگشت دارو به نظام سلامت را اجرا  کنند. مطالعات متعددی به دنبال بازگرداندن داروهای گرانقیمت برگشتی به چرخه مصرف هستند. حال سوال این است که چرا در ایران، قانون سنتی ممنوعیت بازگشت دارو به داروخانه ها مورد بازنگری قرار نمی گیرد؟